Het veroveren van de polen, dus van de noordpool en de zuidpool, heeft zolang ik me herinner mijn belangstelling gehad. Ik herinner me heel goed hoe ik een bepaald boek over ontdekkingsreizen wilde hebben, toen ik al goed kon lezen en begrijpen. Ik weet echt niet waarom, want zo’n sportieve held op het ijs of de sneeuw ben ik nooit geweest en de hang naar het noorden was toen nog niet in mijn hoofd. Mijn tweelingbroer was veel sportiever dan ik, ik zat liever in een hoekje met een boekje en was dan uiterst tevreden en waarschijnlijk ook lief voor mijn ouders, broers en zussen. Maar daar niet van. Al lang voor mijn geboorte in het midden van de vorige eeuw waren deze beide polen gevonden en ontdekt, dus daarvoor hadden ze mij helemaal niet nodig!
Niemandsland
Maar goed, onze vorige voorzitter Guido had een jaar of wat geleden (ik denk aan het jaar 2021) het sublieme idee, voor en vóór bij een saaie jaarvergadering onze aandacht te vestigen op een boek van Adwin de Kluyver met de titel ‘Niemandsland. Een antarctische ontdekkingsreis’ (verschenen in 2021). Ook het andere boek van De Kluyver, ‘Het gedroomde Noorden. Een atlas’ (verschenen in 2019) is de moeite van het lezen en vergelijken met het eerstgenoemde boek waard. Maar daarover beter een andere keer! Het gaat in ‘Niemandsland’, op vele manieren belicht, om de ontdekking (of beter: de verovering ervan, want veel moeite kostte het begin 20ste eeuw deze uiterste punten van de aarde te bereiken) van de noord- en zuidpool.
Het gaat hier vooral om beroemde mannen (met hun team) als de Noor Roald Amundsen en de Brit Robert Falcon Scott, die mij m’n hele leven lang, van jong tot oud, geboeid hebben. En niet alleen om hen, maar om het veroveren van de polen in het algemeen! Niet dat ik er wat betreft mijn vak als leraar Duits en Nederlands iets mee te maken heb (gehad), maar ik werd gewoon gedreven uit natuurlijke interesse. Ik herinner me nog goed, toen ik een boek over de poolreizen met Sinterklaas van de sint persoonlijk gekregen heb, toen ik een jaar of acht was. En dat boek had ik echt vurig op mijn verlanglijstje aan de sint als eerste wens geschreven. Dat heb ik toen gekregen, kapotgelezen en vervolgens weggegooid.
Het boek gaat over beroemde mannen à la Roald Amundsen en Robert Falcon Scott (en anderen en allerhand natuurlijk), over Nova Zembla en Spitsbergen, over Vuurland, over ijsberen en verblindend witte sneeuw, misschien is er toen in mij, in het regen- en kikkerland Nederland, al het verlangen ontstaan, naar het noorden te vertrekken en daar te gaan wonen, naar Finland dus. Ik weet het niet meer, het is al zo lang geleden. Maar Captain Scott en Roald Amundsen zijn me altijd bijgebleven als helden van bar weer, kou en sneeuw en ijs, zoals je hier zo af en toe meemaakt.
Barre tocht
Hoofdstuk 7 van het eerstgenoemde boek gaat over ‘(landzoogdieren) De Zuidpool – de honden’, over Amundsens tocht naar de pool en terug. En hoofdstuk 8 gaat over ‘(eenzaam) Rossijsplateau – de tent’, over Scotts geslaagde tocht naar de pool en terug, maar niet helemaal. Want vlak voor de finish in de tent, tijdens een langdurige sneeuwstorm, dus vlak voor de thuishaven, zijn Robert Scott en twee van zijn kameraden (twee waren al tijdens de tocht naar en van de pool overleden) doodgevroren en hebben jammergenoeg de finish niet bereikt. Wel hebben beiden de zuidpool bereikt, Amundsen iets eerder dan Scott. Maar de een is er beroemd door geworden, de ander met zijn overgebleven kameraden zijn in de tent vlak voor de thuishaven tijdens een hevige en langdurige sneeuwstorm jammerlijk omgekomen. Triest maar waar.
Wedstrijd
Roald Amundsen is de overlevende held, alom gevierd en geprezen, wereldberoemd vanwege zijn ‘ontdekking’ van de zuidpool. Hij wilde eerst naar de noordpool, maar die was toen al ontdekt door Frederick Cook of/en Robert Peary. Dus ging hij maar ongevraagd naar de zuidpool en was er eerder dan zijn concurrent Robert Scott, die zijn hart en zijn geest gezet had op het ontdekken van de zuidpool; zij het niet via een race, maar rustig en doordacht, zonder dat een andere ‘concurrent’ dat ook wilde. Op z’n eigen houtje, zogezegd.
Wat moeten de plannen van Amundsen Robert Falcon Scott mentaal gestoord hebben, toen hij zich bewust was, dat Amundsen zijn plannen voor de noordpool met zijn plannen in concurrentie met Scott voor het veroveren van de zuidpool had gewijzigd. Om de eer, maar ik zou dit op z’n Engels als ‘unfair’ willen bestempelen en minder als een open en faire wedstrijd, waarbij de een wint en de ander verliest. Want zo was het in dit geval werkelijk niet. Wellicht kun je Scott de verliezer noemen, de man op de tweede plaats, weliswaar de man van het zilver, maar niet van het goud waar hij van droomde. En dat wilde hij, onbewust. En die honden van Amundsen? Die had hij opgeofferd (in zijn geval meestal letterlijk) om het doel, de zuidpool, zo snel mogelijk te bereiken, om dus Scott voor te zijn.
Een volgende keer kom ik op het andere boek van Adwin de Kluyver, ‘Het gedroomde Noorden’, terug. Want daar is ook een hele hoop over te zeggen!
Peter Starmans
Fotocredits: van Derek Oyen (1e foto) en Dylan Shaw (2e foto) via Unsplash
