Traditioneel begonnen we het nieuwe jaar weer bij de Nederlandse Vereniging in de vorm van een receptie in Villa Kivi. Helaas is de prominente hoofdingang aan de voorkant van de villa niet voor ons bedoeld en maken we gebruik van de zij-ingang naar de feestzaal. Of voorzitter Wim Havinga bang is dat de gasten de ingang niet kan vinden, of dat hij liever geniet van de winterse kou laat ik buiten beschouwing. In ieder geval staat hij buiten de gasten vriendelijk welkom te heten. Lizzy noteert de binnenkomst en dirigeert ons naar Willemijn en Rob, die ons trakteren op een variatie van bruiswijn met of zonder alcohol. Binnen kan de oplettende bezoeker aan de wand allerlei karikaturen van bekende en minder bekende schrijvers tegenkomen, maar daar is vermoedelijk niet veel tijd en aandacht voor, want we hebben weer veel verhalen en belevenissen te vertellen aan oude bekenden en nieuwe gasten.

Een bijzondere gast is de ambassadeur, die na de zomer 2025 in Finland is gedetacheerd. Het is zijn, en met hem zijn echtgenote, de eerste persoonlijke kennismaking met de Nederlandse Vereniging. Hij ontkomt niet aan het geven van een korte toespraak, en na de aardige woorden had hij ook een interessante aankondiging over het samen met de vereniging organiseren van koningsdag op 27 april in de Finse ridderzaal. De details krijgen we later te horen.

We zitten inmiddels in maart, maar in de context van dit artikel iedereen nog een gezond en gelukkig 2026 toegewenst.

Arie Oudman

Twee paar kinderbenen huppelen over het met steengruis bestrooide fietspad naar een voetbalveldje dat nog half onder een broze ijslaag ligt, en vanuit de bomen wordt de zon verwelkomd met eenzaam maar overtuigend gekwetter. Ik steek mijn hand uit om een straal op te vangen van het vanzelfsprekende geluk van de lente.

Als in de nacht de plassen dooi een laagje creëren dat in de ochtend onder onze voeten zal knisperen, omdat het knisperen en de verraderlijke gladheid net zo goed bij de lente horen als de oogjes op de takken, waar het groen ongeduldig wacht, vliegt hoog door de lucht een stuk kosmisch gruis dat oplicht aan de hemel van mijn geboorteland. In Duitsland raakt een huis beschadigd.

In dezelfde nacht landt een kraanvogel in de Hulavallei, onderweg van Ethiopië, waar hij stilhield tussen het opvlammend geweld tussen de Tigrayanen en Ethiopiërs. In de groene vallei vormen over en weer vliegende raketten oplichtende bogen door de nacht die net zo zwart is als de rijkdommen die uit de grond worden opgepompt. De kraanvogel wacht tot het ochtendgloren, tot zijn kameraden de vleugels uitslaan.

De kraanvogel kent de route van zijn voorouders, over het gebergte van Turkije waar advocaten van de president de aanklachten bedenken die een concurrent een gevangenisstraf moeten opleveren die langer duurt dan de dynastie van de Ottomanen. Hij steekt de Zwarte Zee over, en vliegt boven Oekraïne zij aan zij met een stalen neef met vier propellers die plotseling neerduikt om dood en verderf te zaaien.

Op WhatsApp vraagt een verre vriend of de oorlogen niet te dichtbij komen. Nee, denk ik, de kraanvogel komt, maar de oorlogen hou ik nog op afstand. Ik vang de straal geluk op, wetend dat de wreedheid net zo vanzelfsprekend is, en ik schiet de bal voor me uit. Twee paar benen schieten vooruit en raken in elkaar verstrengeld terwijl de bal tot stilstand komt in de loska.

Thijs Feuth

Toen mijn vader Jan Schepel, direct na de winteroorlog, talloze Finse soldaten opereerde als vrijwillig chirurg van het Nederlandsche Roode Kruis (21 maart t/m 8 september 1940), kreeg hij groot ontzag voor deze zwaargewonde mannen, die bijna niet klaagden. Dat bijten op de tong is een vorm van ‘sisu’, waar de Finnen zo vaak trots op zijn. Desondanks is sisu zeker niet iets van nationaal karakter. Het enige verschil zit in die bondige en robuuste uitdrukking. Prachtig woord: sisu! Maar hoe staat het met de Hollanders? Wat is het equivalent voor die uitdrukking en hebben de inwoners van de lage landen ook sisu?

Volharding

Het juiste equivalent kwam ik per toeval tegen toen we een jaar of tien geleden met mijn lieve en reeds overleden zus Selma fietsten door het kleine Wijdenes (bij Hoorn). Daar stond op de gevel van een voormalige melkfabriek het robuuste woord ‘De Volharding’. Met Selma keken we naar elkaar en kwamen direct tot de dezelfde conclusie: dát is sisu op zijn Hollands! Doorzettingsvermogen zou natuurlijk ook kunnen, maar volharding is gewoon het beste woord. Hopelijk komt het weer terug in de mode.

Willem Barents

Aan mijn Finse familieleden en vrienden heb ik vaak verteld, dat sisu toch echt ook in Nederland bestaat, alhoewel daar die nieuwe hulpeloosheid steeds meer toeneemt (net zoals ook in Finland: ‘uusavuttomuus’). Twee prachtige voorbeelden van Hollandse volharding gebeurden allebei op de Barentszee, even ten noorden van Finland. De eerste gedurende 1596-1597 en de tweede in het jaar 2001.

In 1878-79 was de in Finland geboren Adolf Erik Nordenskiöld de eerste die de Noordoostelijke Doorvaart passeerde met zijn schip ‘Vega’, wat een briljante prestatie was (sisu!), maar de eerste poging daartoe werd al zo’n 300 jaar eerder ondernomen door Willem Barents (destijds: Barentsz). Zoals bekend, zijn zeilschip ‘De Windhond’ kwam vast te zitten in het ijs aan de noordoostkust van Nova Zembla. Vanwege hun krachtige wil tot overleven maakten ze eerst van hun schip een huis om de strenge winter door te komen. Het hoofdmenu, gedurende die lange winter, was ijsbeer, ijsbeer en ijsbeer in al zijn varianten. Toen het eindelijk lente werd maakten ze van de resten van het huis en het schip een sloep, waarmee ze naar Moermansk roeiden. Jammer genoeg overleed Barentsz aan scheurbuik op de terugweg.

In het jaar 2001 heeft een consortium van twee Nederlandse bedrijven, Smit International en Mammoet, de verongelukte Russische onderzeeër Koersk geborgen. Vooral het doorzettingsvermogen en de lef van de broeders Frans en Jan van Seumeren gaven de beslissende doorslag bij deze uiterst moeilijke operatie. Sisu is dus duidelijk een internationaal verschijnsel, dat men bijvoorbeeld zowel in Holland als Finland nog steeds kan aantreffen. Eigenlijk overal in de hele wereld. Hopelijk sterft het niet uit op sociale media.

Ilmari Schepel

Foto’s van Jukka Heinovirta op Unsplash en via Freepik.

Hoe Nederlands en/of Fins zijn we nou eigenlijk?

Social media staat er vol mee: foto’s van Finse bushaltes met twee meter ruimte tussen de wachtenden. Typisch Fins, denken we dan. Lekker direct (lees:bot) communiceren is dan weer typisch Nederlands (al kunnen de Finnen daar ook wat van!). Maar wat leren we over onze nationale culturen als we wat dieper graven? Dat en meer leerden we op 29 januari toen de MKB-groep was uitgenodigd voor een workshop over nationale culturen door Egbert Schram, CEO bij de Culture Factor.

Voorafgaand aan de workshop vulden we thuis een uitgebreide vragenlijst in; de Culture Compass. Deze test is gebaseerd op het onderzoek van Nederlandse sociaal-psycholoog Geert Hofstede. De vragenlijst test hoe wij scoren op de zes verschillende cultuurdimensies. In een notendop draaien deze dimensies om de volgende vragen:

1. Hoe belangrijk vinden we een duidelijke hiërarchie in een bedrijf?
2. Denken we ‘ik’ of ‘wij’? Delen we onze ongezouten mening in een vergadering of passen we onze mening aan om aan te sluiten op de mening van de baas?
3. Hoe assertief zijn we om succes te behalen? Vinden we het misschien belangrijker om consensus na te jagen en te focussen op ontspanning en kwaliteit van leven?
4. Hoe gaan we om met onzekerheid? Houden we graag vast aan voorspelbaarheid en structuur of nemen we de dag zoals hij komt?
5. Richten we ons op lange termijn doelen of vinden we het belangrijker om op de korte termijn successen te behalen en om aan sociale verplichtingen te voldoen?
6. Zijn we levensgenieters die houden van dingen vieren en impulsiviteit? Of stellen we ons bescheiden op en halen we juist trots uit zelfcontrole?

Hoe we scoren op deze dimensies laat vervolgens zien hoe wij ons verhouden tot de Nederlandse cultuur en de andere nationale culturen (waaronder de Finse natuurlijk!) waar we geïnteresseerd in waren.

Bekijk hier een korte video van het evenement, gemaakt door Jefunne Gimpel.

Opvallende inzichten

Onze individuele persoonlijkheden zijn allemaal anders, maar onze discussie liet zien dat we toch best wel Nederlands zijn. Zo delen we allerlei ervaringen die je opdoet als je voor het eerst in Finland aankomt (wat is het toch heerlijk stil op het vliegveld, zelfs als er wel veel medereizigers zijn!). En de vragen die opkomen als je hier wat langer woont en met Finnen samenwerkt (is dit een relaxte stilte of zijn ze stil omdat ze ongeïnteresseerd, ongemotiveerd of gefrustreerd zijn?).

Wat blijkt? In bijvoorbeeld een vergadering geven Nederlanders graag hun (ongezouten) mening. Maar we zijn daar maar zelden stellig in. Nee, als Nederlanders willen we veel met elkaar bespreken, samen brainstormen, na een stevige discussie van gedachten veranderen, om vervolgens gezamenlijk compromissen te sluiten. Emoties zijn hierbij welkom. Sterker nog, het laat zien dat we passie hebben voor de zaak. Als dat betekent dat we iemand tegen de borst stoten, dan is het einde niet in zicht. We zijn dan meer dan bereid om het uit te praten en eventueel onze excuses aan te bieden.

Ondanks onze overlappende behoefte aan directe communicatie, delen Finnen pas hun mening als ze daar met sterke overtuiging achterstaan. Ze nemen de tijd om eerst goed over het onderwerp van gesprek na te denken, eventueel dingen na te lezen of op te zoeken. Als ze in een werkoverleg stil zijn, dan kan dat dus betekenen dat ze nog aan het nadenken zijn. Als ze eenmaal hun mening hebben gevormd, dan stappen ze hier ook minder snel van af. In die zin zijn Finnen trotser dan Nederlanders. Een emotionele uitbarsting zien ze eerder als een teken dat je niet je eigen emoties de baas bent dan een teken van jouw toewijding. Een verhitte discussie kun je dus beter niet aangaan als je de werkrelatie goed wil houden!

Maar, zo benadrukt Egbert Schram, uiteindelijk moeten we altijd onthouden dat deze inzichten gaan over een nationale cultuur als geheel. Iemands persoonlijkheid kan hier altijd van afwijken. Zo bleek het maar net tijdens de workshop: het kan zo maar eens zijn dat iemands persoonlijke voorkeuren beter passen bij de nationale cultuur van Mongolië, Schotland, Australië, of het Caribische Sint Maarten!

Anneroos van Hardeveld

Meer info: https://www.theculturefactor.com/

Egbert gaf iedereen ook een in eigen beheer gepubliceerd boek mee (en een tweede is onderweg), dat je via Amazon kunt bestellen.

Het veroveren van de polen, dus van de noordpool en de zuidpool, heeft zolang ik me herinner mijn belangstelling gehad. Ik herinner me heel goed hoe ik een bepaald boek over ontdekkingsreizen wilde hebben, toen ik al goed kon lezen en begrijpen. Ik weet echt niet waarom, want zo’n sportieve held op het ijs of de sneeuw ben ik nooit geweest en de hang naar het noorden was toen nog niet in mijn hoofd. Mijn tweelingbroer was veel sportiever dan ik, ik zat liever in een hoekje met een boekje en was dan uiterst tevreden en waarschijnlijk ook lief voor mijn ouders, broers en zussen. Maar daar niet van. Al lang voor mijn geboorte in het midden van de vorige eeuw waren deze beide polen gevonden en ontdekt, dus daarvoor hadden ze mij helemaal niet nodig!

Niemandsland

Maar goed, onze vorige voorzitter Guido had een jaar of wat geleden (ik denk aan het jaar 2021) het sublieme idee, voor en vóór bij een saaie jaarvergadering onze aandacht te vestigen op een boek van Adwin de Kluyver met de titel ‘Niemandsland. Een antarctische ontdekkingsreis’ (verschenen in 2021). Ook het andere boek van De Kluyver, ‘Het gedroomde Noorden. Een atlas’ (verschenen in 2019) is de moeite van het lezen en vergelijken met het eerstgenoemde boek waard. Maar daarover beter een andere keer! Het gaat in ‘Niemandsland’, op vele manieren belicht, om de ontdekking (of beter: de verovering ervan, want veel moeite kostte het begin 20ste eeuw deze uiterste punten van de aarde te bereiken) van de noord- en zuidpool.

Het gaat hier vooral om beroemde mannen (met hun team) als de Noor Roald Amundsen en de Brit Robert Falcon Scott, die mij m’n hele leven lang, van jong tot oud, geboeid hebben. En niet alleen om hen, maar om het veroveren van de polen in het algemeen! Niet dat ik er wat betreft mijn vak als leraar Duits en Nederlands iets mee te maken heb (gehad), maar ik werd gewoon gedreven uit natuurlijke interesse. Ik herinner me nog goed, toen ik een boek over de poolreizen met Sinterklaas van de sint persoonlijk gekregen heb, toen ik een jaar of acht was. En dat boek had ik echt vurig op mijn verlanglijstje aan de sint als eerste wens geschreven. Dat heb ik toen gekregen, kapotgelezen en vervolgens weggegooid.

Het boek gaat over beroemde mannen à la Roald Amundsen en Robert Falcon Scott (en anderen en allerhand natuurlijk), over Nova Zembla en Spitsbergen, over Vuurland, over ijsberen en verblindend witte sneeuw, misschien is er toen in mij, in het regen- en kikkerland Nederland, al het verlangen ontstaan, naar het noorden te vertrekken en daar te gaan wonen, naar Finland dus. Ik weet het niet meer, het is al zo lang geleden. Maar Captain Scott en Roald Amundsen zijn me altijd bijgebleven als helden van bar weer, kou en sneeuw en ijs, zoals je hier zo af en toe meemaakt.

Barre tocht

Hoofdstuk 7 van het eerstgenoemde boek gaat over ‘(landzoogdieren) De Zuidpool – de honden’, over Amundsens tocht naar de pool en terug. En hoofdstuk 8 gaat over ‘(eenzaam) Rossijsplateau – de tent’, over Scotts geslaagde tocht naar de pool en terug, maar niet helemaal. Want vlak voor de finish in de tent, tijdens een langdurige sneeuwstorm, dus vlak voor de thuishaven, zijn Robert Scott en twee van zijn kameraden (twee waren al tijdens de tocht naar en van de pool overleden) doodgevroren en hebben jammergenoeg de finish niet bereikt. Wel hebben beiden de zuidpool bereikt, Amundsen iets eerder dan Scott. Maar de een is er beroemd door geworden, de ander met zijn overgebleven kameraden zijn in de tent vlak voor de thuishaven tijdens een hevige en langdurige sneeuwstorm jammerlijk omgekomen. Triest maar waar.

Wedstrijd

Roald Amundsen is de overlevende held, alom gevierd en geprezen, wereldberoemd vanwege zijn ‘ontdekking’ van de zuidpool. Hij wilde eerst naar de noordpool, maar die was toen al ontdekt door Frederick Cook of/en Robert Peary. Dus ging hij maar ongevraagd naar de zuidpool en was er eerder dan zijn concurrent Robert Scott, die zijn hart en zijn geest gezet had op het ontdekken van de zuidpool; zij het niet via een race, maar rustig en doordacht, zonder dat een andere ‘concurrent’ dat ook wilde. Op z’n eigen houtje, zogezegd.

Wat moeten de plannen van Amundsen Robert Falcon Scott mentaal gestoord hebben, toen hij zich bewust was, dat Amundsen zijn plannen voor de noordpool met zijn plannen in concurrentie met Scott voor het veroveren van de zuidpool had gewijzigd. Om de eer, maar ik zou dit op z’n Engels als ‘unfair’ willen bestempelen en minder als een open en faire wedstrijd, waarbij de een wint en de ander verliest. Want zo was het in dit geval werkelijk niet. Wellicht kun je Scott de verliezer noemen, de man op de tweede plaats, weliswaar de man van het zilver, maar niet van het goud waar hij van droomde. En dat wilde hij, onbewust. En die honden van Amundsen? Die had hij opgeofferd (in zijn geval meestal letterlijk) om het doel, de zuidpool, zo snel mogelijk te bereiken, om dus Scott voor te zijn.

Een volgende keer kom ik op het andere boek van Adwin de Kluyver, ‘Het gedroomde Noorden’, terug. Want daar is ook een hele hoop over te zeggen!

Peter Starmans

Fotocredits: van Derek Oyen (1e foto) en Dylan Shaw (2e foto) via Unsplash

De eerste alternatieve Elfstedentocht in Kuopio werd georganiseerd in 1984. De zogeheten Finland Ice Marathon (FIM) was bedoeld als alternatief voor de Friese Elfstedentocht en trok jaarlijks veel deelnemers, vooral uit Nederland. Saillant detail is dat het is ontstaan door een aanvraag vanuit Nederland om zeker te zijn van een goede ijsvloer, maar dat vlak daarna juist wél de Elfstedentocht in Nederland zelf kon worden georganiseerd — en maar liefst twee jaar achter elkaar. Hierover straks meer. Inmiddels is het evenement in Kuopio meer een toertocht en de 200 km uit het programma geschrapt, en 100 km de langste afstand. Dat Nederland overigens het grootste schaatsland is in de wereld, bewezen de afgelopen Olympische Winterspelen maar weer eens, ook al blijven de mannen momenteel wat achter. De geweldige 40-jarige Jorrit Bergsma en het opkomende talent Stijn van de Bunt niet meegerekend.

Historie

Het schaatsen heb ik zelf altijd vanaf jonge leeftijd nauwlettend gevolgd, en inmiddels mag ik mij gelukkig prijzen dat ik maar liefst drie Elfstedentochten live op televisie kon volgen, waarvan de eerste in 1985. Maar ook voor oudere generaties (ik ben van 1972) was het bijzonder, omdat de Elfstedentocht daarvoor voor het laatst in 1963 plaatsvond, dus ook alweer een eeuwigheid geleden. In 2009 is deze editie verfilmd onder de naam De Hel van ’63. Ter herinnering, omdat het alweer zo lang geleden is en voor mensen die het schaatsen niet zo volgen: de 13^e en 14^e Elfstedentocht op respectievelijk 21 februari 1985 en 26 februari 1986 werden beide gewonnen door melkveehouder Evert van Benthem, die later naar Canada emigreerde. En de 15^e editie op 4 januari 1997 werd een prooi voor Henk Angenent, een spruitjeskweker uit Woubrugge.

De historie van de FIM werd weer wat levendiger door de onderstaande foto’s in onze schaatsgroep op WhatsApp van Henk Hendrix, een veteraan die altijd in Kuopio aanwezig is en ook ieder jaar diverse 200 km’s schaatst op de Weissensee in Oostenrijk — wat nu wordt gezien als de alternatieve Elfstedentocht en altijd in januari plaatsvindt. Ook hij heeft de Elfstedentocht geschaatst.

Hoe groot de Elfstedentocht nog is, bewees Bergsma maar weer eens tijdens een NOS-interview na de Winterspelen in Milaan, waarin hem werd gevraagd of hij zijn gouden en bronzen medaille zou inruilen voor het winnen van de tocht der tochten. Zonder twijfel antwoordde hij bevestigend.

De Matties

En Bergsma heeft dan weer een bijzondere link met Van Benthem, want als hij in Calgary moet schaatsen — bekend van de Olympische Spelen in 1988 en samen met Thialf een van de bekendste en snelste schaatsbanen ter wereld — gaat hij altijd naar de kapperszaak van Jos van Benthem, inderdaad zoon van. Daar komt zijn bijzondere matje vandaan, een fenomeen dat niemand zal zijn ontgaan en met vrienden uit het geboortedorp van Bergsma zelfs een hele supportersgroep heeft opgeleverd: De Matties.

Was de kans op een Elfstedentocht gezien de historie al ontzettend klein, in de toekomst is deze door klimaatverandering nog veel kleiner en neemt deze alleen maar af. De experts zijn het zoals altijd niet met elkaar eens — klimaatmodellen veranderen ook continu — maar gemiddeld is de kans nog maar ongeveer 8% per jaar (wat neerkomt op eens in de 12-16 jaar). Rond 2050 daalt dit naar minder dan 1% per jaar en aan het eind van de eeuw is de kans verwaarloosbaar klein, tenzij er extreem andere weersomstandigheden optreden.

Editie van dit jaar

Maar terug naar Kuopio. In afgelopen jaren was het continu spannend doordat de temperaturen in de weken daarvoor rond het nulpunt schommelden, maar nu was eigenlijk al snel duidelijk dat we ons over de omstandigheden geen zorgen hoefden te maken. Het ijs was dan ook prima en de thermometer gaf rond de -10 aan op zaterdagochtend 21 februari, de dag van de wedstrijd over 100 km en diverse toertochten. Op de vrijdagavond daarvoor is er trouwens altijd ‘Public Moonlight Skating’, wat vooral bedoeld is voor families en prachtige beelden oplevert.

Goed ijs maar oppassen

Ondanks de goede conditie van het ijs was het toch weer goed opletten op de scheuren, zeker omdat de organisatie heel laat begon met het vegen van het laagje sneeuw dat die nacht en ochtend gevallen was. Zo was Hotze Zandstra, winnaar van meerdere edities, al na een ronde klaar omdat de brug van zijn schaats het begaf. De wedstrijd werd uiteindelijk gewonnen door Ossi Sippu, ook al een oud-winnaar, die er vroeg vandoor ging en niet meer kon worden bijgehaald. Oude getrouwen Yoeri Takken en Jan Aalbers moesten dit keer genoegen nemen met een respectievelijk tweede en derde plek.

Meer info: https://www.finlandicemarathon.com/

Foto’s: Saimi Airaksinen @saimi.photo / Keltamusta Media Oy