"Wat is er fout met ons", Ilmari Janovitsj?
Het is eind jaren negentig en ik werk als landbouwadviseur vanuit de Finse stad Joensuu in het prachtige Nationaal Park Kenozero op de grens tussen Karelië en de oblast Archangelsk. Als onderdeel (subcontract) van een groter project moet ik advies geven over de teelt van aardbeien. Dit zou de bewoners van het dorp een potentieel extra inkomen opleveren, omdat ze dan aardbeien kunnen verkopen aan de rijke bezoekers uit Sint-Petersburg en Moskou.
Ik ben alleen op weg en kreeg een comfortabele kamer aangeboden in een groot houten gebouw genaamd ‘Kenozersky National Park Visitor Center’ (Кенозерский национальный парк визит центр), bedoeld voor de bezoekers van het nationale park. Het hoofdgebouw van het natuurpark zag er destijds zo uit:
Hoofdgebouw van het Kenozero-natuurpark gedurende de jaren 90
Via internet merkte ik dat het in de loop der jaren is uitgebreid en een beetje is opgeknapt:
Een foto uit het jaar 2017 (bron: yandex.com)
Om het verhaal kort te houden ga ik direct naar de in de titel al vermelde gebeurtenissen. Naast mij verbleven er in dat hoofdgebouw meerdere Moskovieten, onder andere een aantal onderzoekers en diverse toeristen. Overdag hadden velen van hen al via de nummerplaten van mijn auto gezien dat ik uit Finland kwam. ’s Avonds werd er, op de in Rusland zo vaak natuurlijke en aangename wijze, een gezamenlijk feest georganiseerd, na de sauna. Lekker eten met daarbij ‘normaal drinken’. Er werd gezongen en men praatte over de onderwerpen die het genieten van wodka doorgaans oproept. Tot het moment dat één ongelukkige van hen (voor de zoveelste keer) die kwestie ter sprake bracht waaraan Finnen meer dan genoeg hebben: “Jullie hebben vroeger bij Rusland gehoord, hebben jullie geen zin om je weer bij ons aan te sluiten?“.
Net als de rest van de tafel was ook ik behoorlijk aangeschoten (alhoewel ik in Rusland niet van wodka houd; ik geef de voorkeur aan светлая пиво, lager-bier) en voelde ik een simpele drang om de volgende toast uit te brengen:
- “Zulke spontane bijeenkomsten als deze zijn in Rusland altijd uniek! Ik voel me hier dan ook als een vis in het water en ik heb het naar mijn zin, maar op basis van wat ik nét moest horen, moet ik zeggen dat er bij velen van jullie toch iets fout zit…“
- Er viel een stilte: “Ilmari Janovitsj, wat is er dan fout met ons“?
- “Jullie vergeten te vaak waar Rusland eindigt..“
- De stemming was duidelijk omgeslagen: “En waar houdt Rusland dan op, als ik vragen mag?“, zei de man in kwestie
- “Rusland houdt daar op, waar men stopt met Russisch spreken“.
Toen stond een ander van hen, een grote man, op en schreeuwde met een rood hoofd: “In godsnaam, moet ik dit soort onzin op mijn eigen bodem aanhoren!” Zijn vrienden hielden hem in bedwang en zo eindigde onze vrolijke avond. Ik ging maar slapen op mijn kamertje. De volgende morgen, bij het ontbijt, keek dezelfde man mij nog steeds dreigend aan, deels uit oprechte ergernis en deels uit een pure kater. De volgende dagen maakte ik mijn eigen werk af en op vrijdagmorgen vertrok ik weer terug naar Joensuu. De gebeurtenis in kwestie is mij altijd bijgebleven en werd jammer genoeg weer actueel bij het uitbreken van de oorlog in de Oekraine. Het is een kwestie van puur imperialisme, wanneer men de grenzen van ‘Historisch Rusland’ wil herstellen.
Ilmari Schepel
Het verfinsen van een Hollander
Het verfinsen van een Hollander
Op die oude buizenradio's stond altijd Hilversum aan en juist dat is de plaats waar ik mijn eerste levenslicht mocht zien, eind 1950. Onze kinderrijke familie moet maar op een bepaalde manier dankbaar zijn aan ene heer Stalin ...Vader Jan Schepel vertrok namelijk tijdens de Finse winteroorlog naar Finland met het Hollandse Rode Kruis en opereerde er, als teamchirurg, talloze gewonde soldaten. Moeder Rauha werkte als hoofdverpleegster en al in juni 1940 trouwden zij in de kerk van Töölö.
Jammer genoeg leerde destijds alleen maar mijn oudste zuster Fins spreken; waarschijnlijk was het gewoon te druk om alle andere kinderen twee talen te leren. Toch was Finland voor ons allemaal altijd het land van onze dromen. In de zomer van 1959 bezochten wij met zijn allen onze familieleden in Lohja, Helsinki en Toijala en tijdens dat bezoek deed ik, als klein mannetje van 8 jaar, de vaste beslissing om in de toekomst naar Finland te verhuizen! Die beslissing werd nog definitiever na het plotselinge overlijden van onze äiti in 1961 door een auto-ongeluk.
Op het dek van de "Bore II", zomer 1959. Äiti (moeder) rechts en Ilmari (derde van links), die al vast had besloten om Fin te worden! Hij wist toen alleen nog niet dat hij 15 jaar later zou gaan werken in de haven van Helsinki (op de achtergrond).
Eind 1971 was het zover, na een ontevreden begin van mijn studie in Groningen. Ik zat toch al lekker in de richting van het noorden en vertelde op een goede dag aan vader, dat ik definitief naar Finland wilde (zonder ook een woord Fins te kennen). Hij was fel tegen, maar gaf me toch de volgende adviezen en waarschuwingen:
- "De Finse winter is niet om door te komen"
- "Uitkijken voor het Finse drinken!"
- "Je moet de financiering zelf maar uitzoeken (studiebeurs o.i.d.)"
Ik herinner me nog goed hoe ik alles weggaf aan mijn korttijdige studievrienden uit Groningen en hoe ik, midden in de winter, ging liften vanaf Nieuwerschans via een vriendinnetje in Denemarken naar Finland. Alleen een enorme rugzak nam ik mee. De boot tussen Stockholm en Turku ging indrukwekkend door het dikke ijs.
Na een kort en prettig onderdak bij Itu-täti (Taimi Parpola, moeders zuster) aan de Lönnrotinkatu vond ik een huurhuis en tegelijk ook loonwerk op een proefboerderij aan het Bodom-meer (Espoo). Hierover kreeg ik hulpvolle informatie van pater Robert de Caluwé, trouwens een van de oprichters van de Nederlandse Vereniging in Finland. Zijn oecumenisch centrum lag dichtbij deze proefboerderij. Tijdens die werkzomer hoorde ik dat het mogelijk was om voor niks een opleiding te krijgen op een van de velen landbouwscholen in het land. Het mooiste was dat men kost en inwoning kreeg en daarbij ook nog geld kon verdienen met boswerk in de winter en suikerbietschoffelen in de zomer. Zo deed ik twee jaar landbouwschool in Virolahti, bij Hamina, (1972-74) en was ik van vader voorgoed onafhankelijk. Achteraf heb ik altijd gedacht dat hij er gewoon van uitging dat "de vorst de biggen wel weer naar huis jaagt" (het mooie Finse gezegde: "Routa ajaa porsaat kotiin"). Die vlieger ging dus duidelijk niet op, maar ik ben hem er wel dankbaar voor dat ik (wij allemaal trouwens) nooit met een paplepel ben opgevoed (op zijn Fins kultalusikka). Daar wordt men namelijk alleen maar sterker van.
Na de landbouwschool was ik in de jaren 1974-75 tuinier van de internationale volkshogeschool Viittakivi (Hauho), waarna ik landbouw ging studeren op de Universiteit van Helsinki. In plaats van een studiebeurs werkte ik in de haven van Helsinki, ook vanwege het feit dat mijn dochter Vilja geboren was. Vilja is tegenwoordig in heel Finland bekend vanwege het tv-programma Huvila&Huussi. Vanaf 1977 tot 1986 was ik pachtboer op het grote landgoed van het orthodoxe klooster Valamo (Heinävesi). Mijn bedrijf was een van de eerste ecologische boerderijen van Finland op grotere schaal (58 ha). In die tijd kreeg ik ook een zoon: Veikko, die nu chirurg is in Helsinki. In 1986 had ik genoeg van de talloze toeristen van Valamo, maar vooral ook van de stenigheid der akkers en zette ik mijn studie voort. Ik studeerde af als landbouwkundig ingenieur (MSc Agr) en ging werken in de ProAgria-consultatie, vooral met ecologische landbouw, die in het begin van de jaren 90 enorm groeide. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kon ik ook deelnemen aan het ontwikkelingswerk tussen Rusland en Finland. Tijdens mijn verblijf op Valamo was ik al begonnen met het leren van de Russische taal. In de jaren 1990-2005 reed ik gemiddeld 85.000 km/jaar, waarvan de helft in Rusland. Een beetje als tegenwicht zeilde ik in de zomer van 2004 met mijn "Ilmatar"-boot om heel Scandinavië heen (Finland-Denemarken-Noorwegen-Moermansk-Witte Zee-Stalinkanaal-Onega-Svir-Ladoga-Neva-Finland), een reis van 3600 zeemijl (fotoblog), en toch maar voor één keer in het leven. Heel Noordwest-Rusland (Severo-Zapad: de provincies Moermansk, Karelia, Archangelsk en Vologda) werd mij via projectarbeid bekend, maar in 2005 had ik er gewoon genoeg van.
E-boek in het Hollands: watersportmedia.net
Omdat het aantrekkelijk was om al vóór de pensioentijd het een beetje rustiger te gaan doen en vooral ook omdat het mijn plan was om in het mooie Noord-Finland te blijven wonen, verkreeg ik een baan als plattelandssecretaris (maaseutusihteeri) in de, al uit de winteroorlog beroemde, gemeente Suomussalmi. Daar bestond het werk uit het uitbetalen van de landbouwsteunen, maar vooral ook uit het controleren van de talloze rendierkadavers, die door wolven, beren, lynxen en in de nawinter ook door veelvraten hun einde gevonden hadden. Pas na controle kan de rendierhouder compensatie krijgen.
Sinds 2016 ben ik meer dan gelukkig om gepensioneerd te zijn en samen met mijn vrouw Päivi te leven op een kleine boerderij gelegen op een zuidhelling, aan de oever van een visrijk bosmeer. De meest nabije buurman woont ongeveer 3,5 km bij ons vandaan en dat is meer dan prachtig voor een voorgaande Hollander ... dat kleine mannetje op de Bore II deed toch niet zo'n gekke beslissing in 1959.
Hartelijke groeten uit het hoge noorden aan alle lezers van het Noorderlicht,
Ilmari Schepel
Suomussalmi
E-mail: ilmarischepel@gmail.com
Ik schrijf regelmatig blogs op LiveJournal. Meestal in het Fins, maar hier een Hollandse en exotische, ook met de benodigde zelfironie: Een worsteling vanwege worsten: https://ilmarischepel.livejournal.com/25865.html
