Als de wind uit het zuiden waait, kun je in Merentuoma de zee ruiken – precies zoals je je het zou wensen in een zaak gespecialiseerd in maritiem antiek en andere spullen die aan de scheepvaart zijn verwant. Merentuoma is sinds april 2018 gevestigd op de hoek van de Pietarinkatu en de Neitsytpolku in Ullanlinna (Helsinki), op twee huizenblokken van de zee.

De naam van de zaak Merentuoma – vrij vertaalt ‘aangespoeld’ – is van mijn man afkomstig, en hij is samen met mijzelf verantwoordelijk voor onze uit de hand gelopen hobby: het verzamelen van scheepsantiek. We zijn beiden geboren in Pori in de jaren ’50 en kennen als geen ander het mooie beeld van de schepen liggend op de rede, wachtend op hun beurt om te worden geladen of gelost. Pori had toen nog een zeer drukke haven, Mäntyluoto, en daar heeft mijn vader, een Nederlandse stuurman op de kustvaart, mijn Finse moeder leren kennen. En zij waren niet de enigen, want uit mijn geboortedorp zijn meerdere Nederlands-Finse echtparen naar Nederland vertrokken, velen naar Groningen omdat de schepen van rederij Wagenborg uit Delfzijl veelvuldig Mäntyluoto aandeden. Ze brachten zout en vertrokken veelal volgeladen met hout.  Al enige jaren voor mijn geboorte kwam mijn vader definitief aan wal omdat het schip waarop hij voer, de MS Salland, een kustvaarder van een kapitein-eigenaar,  tijdens mijn vaders verlof met man en muis was vergaan ter hoogte van Egmond aan Zee tijdens de Watersnoodramp van 1953. Die ervaring was zo heftig dat hij besloot niet meer terug naar zee te gaan, maar hij bleef een zeeman in hart en nieren. Nog voor ik leerplichtig was verhuisde ons gezin naar Nederland, en ieder uitstapje eindigde bij een dijk, sluis of haven: mijn fascinatie voor de scheepvaart is er met de paplepel in gegoten. Iedere zondag zit mijn vader, nu 94 jaar oud, op een bankje bij de Westerschelde en wacht hij op het langsvaren van de Transfennica-lijndienst naar onder andere Finland (Spliethof Group uit Amsterdam), die met de precisie van een dienstregeling exact om 16.00 aan de horizon opdoemt: wat een contrast met de tijd toen hijzelf nog voer!

Mijn echtgenoot is een rasechte Fin en heeft  passie voor alles wat met de zee te maken heeft; een passie die we delen. Ook hij is opgegroeid bij de haven, had er als student zijn eerste vakantiebaan, vervulde zijn dienstplicht bij de marine; het bekende traject voor bijna alle jongens uit ons dorp. Ook onze belangstelling voor de enorme economische betekenis van de scheepvaart voor zowel Finland als Nederland is iets wat we delen. Waar in Nederland de rederijen bij de wisseling van de 19de naar de 20ste eeuw, al waren overgestapt van de zeilvaart naar stoomschepen, kocht de Finse reder Gustaf Erikson uit Mariehamn in 1913 de Nederlandse bark Tjerimai en bouwde hij nog een succesvolle zeilvloot uit die hij inzette voor bulktransport op de grote zeeroutes. De opening van het Suezkanaal in 1869 had de stoomschepen al flink in de kaart gespeeld, maar een andere doorslaggevende factor was de industriële revolutie. De vraag naar bulkzeevracht groeide explosief, en er was vooral behoefte aan vaste dienstregelingen, en het vervoer van grote hoeveelheden. Dit waren vereisten waar de zeilschepen niet aan konden voldoen. Het inzetten van zeilschepen was op den duur alleen nog mogelijk voor het transport van wol en granen. Het waren de schepen Pamir en Passat van Erikson die als allerlaatse schepen ter wereld in 1947-48 de reis rond Kaap de Goede Hoop maakten van Australië naar Engeland, strijdend met elkaar om de eer (en de hogere opbrengst) om als eerste aan te komen. Tot onze grote verrassing zijn we eens in Zeeland tijdens een van onze zoektochten bij een verzamelaar gestuit op een schaalmodel van de Pamir, gemaakt door een Nederlandse zeeman. De glazen kast stond verscholen en te verstoffen achter schaalmodellen van de beroemde Nederlandse sleepboten De Witte en de Zwarte Zee.  In Mariehamn ligt de Pommern als museumschip afgemeerd, een zusterschip van de twee eerdergenoemden. De Passat ligt in de Trave-monding en zal voor vele Nederlands-Finse gezinnen een bekend beeld zijn als ze de overtocht maken met de Finnlines. Momenteel loopt er in Turku een mooie fototentoostelling van het leven aan boord van de Herzogin Cecilie, ook een schip van de Erikson rederij. De tentoonstelling (Hertiginnan och Kaptenskan, in Luckan, Aurakatu 1B, Turku) is tot stand gekomen op basis van het archiefmateriaal en de herinneringen van de achterkleindochter van de oprichter van de rederij  en die herinneringen zijn vastgelegd door de schrijfster Ulla-Lena Lundberg, die een prachtige romanserie heeft geschreven heeft over de betekenis van de scheepvaart voor de Åland-eilanden.

In Nederland loont het de moeite om te zoeken naar scheepsantiek, katrollen, navigatielichten, kompassen, ankers en schroeven, het is er allemaal te vinden. Sinds we in 1998 in Tervuren gingen wonen, zijn alle Nederlandse en Belgische antiekwinkels en speciaalzaken bij ons geleidelijk aan bekend geworden. Eerst kochten we alleen voor onszelf, steeds vaker ook onder het mom om spullen ‘te redden en/of in bewaring te nemen’, omdat we zagen dat bijvoorbeeld olielampen vaak op een onherstelbare manier werden omgebouwd tot een elektrisch exemplaar. We ontdekten op onze speurtochten eveneens dat de oude scheepsspullen vaak niet veel duurder waren dan hun nieuwe equivalenten, maar ze zijn doorleeft, en hebben het patina van het gebruik en de tijd, wat ze zo aantrekkelijk maakt.  Ondanks de rijke maritieme geschiedenis van Finland is het vinden van scheepsantiek in Finland een hele opgave en de door ons meegebrachte souvenirs uit Nederland bleken zeer welkome cadeaus te zijn. Al spoedig werden we door vrienden en bekenden gevraagd ook voor hun ‘mökki’ een mooie scheepslamp mee te nemen of een anker, schroef of katrol. Toen ook die vraag niet voldoende bleek om onze verzamelwoede in goede banen te leiden, en we wilden voorkomen dat ons huis in Naantali in een museum zou veranderen, zijn we in 2008 met Merentuoma gestart. Eerst als zomerwinkel in Naantali en later ook in Tervsund bij Parainen, en sinds vorig jaar in Helsinki. Onze dochter Liselotte runt de zaak.  Zij studeerde kunst en cultuurwetenschappen in Maastricht en daarna Curating Contemporary Design in Londen. Zowel de Nederlandse als Finse cultuur ademt de zee en scheepvaart en dat wat het maritieme verleden en heden in economisch en cultureel opzicht allemaal met zich heeft meegebracht. De emotionele en economische betekenis van de zee is immers op vele manieren ook terug te vinden in hedendaagse kunst en zo kruisen, via ons project Merentuoma, de wegen en ambities van twee generaties.

Merentuoma werkt sinds de zomer van 2018  samen met de kunstschilder TH Norling uit Turku. Op 6 maart a.s. zal in onze winkel/galerie een maandlang een expositie worden geopend met zijn schilderijen. TH Norling is een zeeschilder die zowel de maritieme geschiedenis als het heden vastlegt en voordat hij aan de slag gaat, doet hij uitvoerig archiefonderzoek. Schilderen met olieverf vergt tijd en in het licht van de tegenwoordige tijdsgeest moet een idee of opdracht soms vlugger worden uitgevoerd. Vandaar dat TH Norling sinds enige jaren ook schildert met acryl op houten panelen en zeildoek afkomstig van (legendarische) zeilschepen. Naast schepen legt hij ook  vuurtorens, zeebakens en lichtschepen vast.  Zijn werk is bijzonder sfeervol en is tentoongesteld geweest in vele musea en galerieën in Scandinavië en Duitsland. TH Norling is zelf aanwezig tijdens de vernissage op 6 maart van 16-19 uur en hij is altijd bereid om werk in opdracht aan te nemen. Mist u het zicht op uw favoriete vuurtoren (in Nederland), haven of schip, dan kan hij die leemte voor u invullen!  Wijzelf hebben al bij herhaling een vertrekkende vriend een werk cadeau gedaan, zodat hij een stukje Finland kan meenemen naar een volgende thuis.

We nodigen u niet alleen uit voor de vernissage maar ook om kennis te maken met onze mooie collectie scheepsantiek en andere aanverwante spullen van makers als Industria en De Haan uit Rotterdam, Tavernier uit Oostende, een prachtige collectie oude ansichtkaarten en havengezichten van onder andere Antwerpen, een uniek kompas van de Gebr. Polak uit Vlissingen etc.

Tot ziens in Helsinki op het adres Pietarinkatu 7!

Kijk voor de openingstijden op https://www.facebook.com/merentuoma.

Annelie Joki-Hubach & Ilkka en Liselotte Joki